Aktualitet

SHIFRA E DITËS: Moody's vlerëson perspektivën ekonomike të Shqipërisë, në fund të vitit do të merren 500 milionë Euro të tjera borxh

Shkruar nga Liberale
SHIFRA E DITËS: Moody's vlerëson perspektivën ekonomike

Aranit Muraçi

Moody's pret që ekonomia e Shqipërisë do të vazhdojë të tregojë elasticitet në vitet 2023 dhe 2024, duke u vlerësuar me B1, ndërsa vendit i duhet të avancojë procesin e anëtarësimit në BE si dhe balancimin e raportit të borxhit publik duke dobësuar matjet e përballueshmërisë së borxhit, tha Moody's në një deklaratë.

Procesi i anëtarësimit në BE kërkon zbatim të mëtejshëm dhe gradual të reformave strukturore ekonomike dhe institucionale.

Perspektiva afatmesme e rritjes mbështetet nga investimet e huaja veçanërisht në sektorin e turizmit dhe energjisë, zhvillimin e mëtejshëm të turizmit dhe bujqësisë – duke përfshirë zgjatjen e sezonit turistik dhe rritjen e rëndësisë së turizmit, në nivel të lartë, agroturizmit – si dhe reformave për rritjen e konkurrencës që i bashkëngjiten reformave për avancimin e mëtejshëm në procesin e anëtarësimit në BE.

Vlen të përmendet se ekonomia shqiptare ka treguar një qëndrueshmëri të konsiderueshme ndaj goditjes së trefishtë që nga fundi i vitit 2019, konkretisht tërmeti në fund të vitit 2019, pandemia e koronavirusit që e shtyu ekonominë shqiptare në recesion në vitin 2020 dhe kriza europiane energjetike që filloi në 2022 e shkaktuar nga lufta në Ukrainë.

Pavarësisht rritjes së konsiderueshme të turizmit, sektori që dha një kontribut të përgjithshëm në PBB prej më shumë se 20% në 2019, ekonomia u rikuperua shpejt duke tejkaluar nivelin para pandemisë 2019 në 2021, kurse PBB-së u rrit me 4.8% në 2022 falë ardhjes së turistëve. Por pas kësaj rritje Moody's parashikon një ngadalësim të rritjes së PBB-së në 2.5% dhe një përshpejtim të moderuar në 3.2% në 2024, që është në përputhje me trendin e rritjes gjatë viteve 2017-2026.

Megjithatë, hendeku i të ardhurave të Shqipërisë me BE-në mbetet më i madh në krahasim me shumicën e vendeve të Ballkanit Perëndimor dhe arritja e niveleve të BE-së është larg. GDP për frymë (PPP, $) ishte vetëm 34% e mesatares së ponderuar të popullsisë së BE-së në vitin 2022. Me një rritje të mundshme prej rreth 3%, do të duheshin më shumë se 30 vjet për të harmonizuar PBB-në për frymë të vendit tonë, me mesataren e ponderuar të popullsisë së BE-së.

Në periudhën afatmesme dhe afatgjatë, aftësia e ekonomisë shqiptare për të mbështetur procesin e konvergjencës së të ardhurave me vendet e BE-së do të varet nga suksesi i zbatimit të reformave strukturore dhe sesa do ta fitojë Shqipëria konkurrencën në raport me vendet e tjera të rajonit.

Por fuqia ekonomike e Shqipërisë është e kufizuar nga madhësia e saj specifike, informaliteti i lartë, diversifikimi i kufizuar ekonomik nga eksportet dhe konkurrenca e ulët. Ekonomia e Shqipërisë është gjithashtu e ekspozuar ndaj rreziqeve mjedisore për shkak të ekspozimit të vendit ndaj rreziqeve klimatike. Shqipëria është thuajse tërësisht e varur nga hidrocentralet për prodhimin e energjisë elektrike. Mungesa e energjisë elektrike për shkak të thatësirës mund të dobësojë rritjen ekonomike dhe të shtojë shpenzimet e qeverisë duke rritur importet e energjisë elektrike në momentet kur çmimet janë të larta.

Gjithashtu, tendencat demografike, të cilat janë pjesë e vlerësimit të Moody's për rrezikun social paraqiten shumë negative për Shqipërinë, të pafavorshme dhe do të ngadalësojnë rritjen e mundshme në periudhën afatmesme dhe afatgjatë, nëse ato nuk zbuten nga reformat ekonomike ose rritja e  produktivitetit. Migrimi i vazhdueshëm intensifikon tendencat e pafavorshme demografike edhe në tre dekadat e ardhshme. Deri në vitin 2050, popullsia në moshë aktive pune ka të ngjarë të ulet përkatësisht me 0.5% dhe 0.6% në vit.

Treguesi i dytë i veprimit të vlerësimit lidhet me forcën e qëndrueshme fiskale të qeverisë në nivele të moderuara, me dobësimin e metrikës së përballueshmërisë së borxhit që balancohet nga një rënie e raportit të borxhit publik.

Ndërsa borxhi ndaj PBB-së (përfshirë garancitë) u rrit me pothuajse 9 pikë përqindjeje midis 2019-21, duke arritur kulmin në 74.5% në 2021 (që ishte nën mesataren e vlerësuar me B1 prej 79.1%), raporti i borxhit publik u kthye me një tendencë rënëse në vitin 2022 dhe u ul me pothuajse 10 pikë përqindjeje duke rënë nën nivelin para-pandemisë 2019. Moody’s pret që raporti i borxhit publik të Shqipërisë të bjerë në terma absolute dhe relative. Deri në vitin 2024, Moody‘s parashikon që raporti i borxhit ndaj PBB-së së Shqipërisë të jetë 61.2%, 13.8 pikë përqindje nën mesataren e vlerësuar me B1.

Edhe pse matjet e barrës së borxhit publik do të përmirësohen, përballueshmëria e borxhit do të dobësohet si rezultat i normave më të larta të interesit. Moody's parashikon që pagesat e interesave të përgjithshme të borxhit të marrë nga qeveria ndaj të ardhurave të rriten në 10.6% në vitin 2024 nga niveli më i ulët prej 6.9% në 2022, duke shënuar nivelin më të të lartë që nga viti 2013 dhe duke e çuar Shqipërinë afërsisht në të njëjtin nivel me mesataren e vlerësuar me B1.

Varësia në rritje e partneritetit publiko-private (PPP) për të rritur investimet, shoqëruar me mungesën e një kuadri të fortë rregullator dhe praktikën e marrjes së propozimeve të pakërkuara, paraqet gjithashtu rreziqe fiskale. FMN e vlerësoi vlerën e kontratave të PPP-ve (përfshirë projektet ekzistuese dhe projektet që janë në proces) në rreth 40% të PBB-së në 2022, dukshëm mbi 33% të PBB-së në 2018.  Stoku i borxhit në valutë i Shqipërisë në raport me PBB-në e saj prej 38% në vitin 2021, ekspozon fuqinë fiskale të vendit ndaj një nënçmimi të monedhës. Rreziqet e likuiditetit të qeverisë shqiptare janë rritur. Shqipëria planifikon të emetojë eurobondin e saj të gjashtë në fund të vitit 2023, rreth 500 milionë euro, dhe të përdorë atë për të zbutur borxhet e marra në të kaluarën. Sistemi bankar shqiptar është i ekspozuar ndaj rreziqeve të kredisë, rreziqeve të kursit të këmbimit dhe rreziqeve të normave të interesit.

/Liberale.al/

Liberale Newsroom

Poll
SHQIPENGLISH