Sociale

Pse vezët e Pashkëve? Brenda origjinës dhe historisë së traditës së të krishterëve. A janë vijueshmëri e traditave pagane?

Shkruar nga Laert MIRAKU

Pse vezët e Pashkëve? Brenda origjinës dhe historisë së

Përshtati dhe përgatiti për Liberale.al, Laert MIRAKU

Bota po përgatitet të festojë ditën më të rëndësishme të krishterimit këtë të diel: Pashkët.

Festa e krishterë përkujton ringjalljen e Jezu Krishtit pasi ai u kryqëzua nga romakët të Premten e Madhe më shumë se 2000 vjet më parë. E diela e Pashkëve zbarkon në një ditë të ndryshme çdo vit, sepse bazohet në datat e ekuinoksit pranveror dhe ciklit të parë të hënës pranverore, i cili zakonisht ndodh midis 21 marsit dhe 25 prillit.

Çfarë ju vjen në mendje kur mendoni për Pashkët? Traditat moderne të festës janë të lidhura me vezët e Pashkëve , lepurin e Pashkëve, ëmbëlsirat dhe çokollatën . Por nga erdhën këto tradita?

Cila është origjina e traditës së vezëve të Pashkëve?

Vezët e Pashkëve besohet se kanë origjinën në Evropën mesjetare, por mund të kenë qenë të palidhura me ndonjë traditë të krishterë. Disa historianë besojnë se vezët e Pashkëve erdhën nga festat anglo-saksone në pranverë për të festuar perëndeshën pagane Eostre .

Perëndesha, e cila mund të jetë emri i Pashkëve, përfaqësonte agimin në pranverë dhe vezët varroseshin dhe hëngrën gjatë festës. Vezët besohet të jenë një simbol i pjellorisë dhe rilindjes së natyrës pas dimrit.

Shumë tradita pagane nga festa e Eostrës u adoptuan nga misionarët e krishterë për të festuar ringjalljen e Jezusit, si një mënyrë për të inkurajuar kthimin në besim.

Thuhet se vezët e Pashkëve lidhen me festën sepse ato përfaqësojnë një jetë të re, megjithëse metafora mund të jetë zbatuar në mënyrë retroaktive.

Një origjinë alternative i lidh vezët e Pashkëve me agjërimin gjatë Kreshmës, kur produktet shtazore nuk mund të haheshin. Vezët mund të jenë zier dhe ruajtur dhe më pas janë ngrënë në fund të Kreshmës për të festuar ringjalljen e Jezusit.

Pse i ngjyrosim vezët e Pashkëve?

Tradita e vezëve të lyera dhe të zbukuruara daton në shekullin e 13-të, kur fisnikët i shkëmbenin ato si dhurata. Fshatarët anglezë gjithashtu i jepnin shpesh vezë kishës së tyre të Premten e Madhe. 

Përmes këndvështrimit fetar, një burim tjetër argumenton se në Mesopotami, të krishterët e hershëm lyenin vezët në të kuqe për të imituar gjakun që derdhi Jezusi gjatë kryqëzimit të tij.

Megjithatë, tradita e ngjyrosjes së vezëve e ka origjinën të paktën rreth 2500 vjet më parë në kulturën Tripiliane që jetonte në Evropën Qendrore. Historianët besojnë se Persianët e lashtë, ose Zoroastrianët, lyenin vezë për Nevruz, ose Vitin e Ri Persian.

Në shekullin e 12-të, Mbreti Eduard I i Anglisë urdhëroi që 450 vezë të ngjyroseshin dhe të dekoroheshin me fletë ari për t'u dhënë të afërmve mbretërorë gjatë stinës së pranverës. Tradita vazhdoi disa vite më vonë kur Vatikani i dërgoi Henrit VIII një vezë në një kuti argjendi për të shënuar sezonin e Pashkëve.

Si ka evoluar gjuetia e vezëve të Pashkëve gjatë historisë?

Tradita e gjuetisë së vezëve të Pashkëve dhe dhurimit të vezëve për fëmijët e ka origjinën në Gjermani në shekullin e 17-të. 

Si fëmijë, mbretëresha Victoria kënaqej me gjuetinë e vezëve të bëra nga nëna e saj gjermane dhe ndihmoi në popullarizimin e traditës në Britaninë e Madhe. Vezët artificiale që përmbajnë lodra dhe ëmbëlsira filluan të zëvendësonin vezët e vërteta në Anglinë Viktoriane.

Prodhuesit evropianë të ëmbëlsirave filluan gjithashtu të prodhonin çokollata dhe karamele në formë veze për Pashkë në shekullin e 19-të.

Rrotullimi i vezëve u bë gjithashtu një aktivitet popullor i fëmijëve dhe Shtëpia e Bardhë mbajti rrotullimin e parë të vezëve të Pashkëve në 1878 gjatë presidencës së Rutherford Hayes. 

Edhe pse ngjarja nuk ka asnjë rëndësi fetare, disa e kanë konsideruar rrotullimin e vezëve simbolike të rrokullisjes së gurit që bllokon varrin e Jezusit, duke çuar në ringjalljen e tij.

Si përshtatet lepurushi i Pashkëve në traditën e vezëve?

Origjina e saktë e lepurit të Pashkëve mbetet e paqartë.

Tradita mund të ketë mbërritur për herë të parë në Shtetet e Bashkuara në shekullin e 17-të me emigrantët gjermanë që u vendosën në Pensilvani, të adoptuar nga tradita gjermane e një lepuri vezësh të quajtur Ostergase ose Oschter Haws.

Zakoni u përhap përfundimisht në të gjithë vendin me lepurushin duke dhënë ëmbëlsira dhe dhurata në shporta të dekoruara.

Liberale Newsroom

Poll
SHQIPENGLISH