Ekonomi

LIBERAL QUOTES/ Rreth ideve të Friedrich von Hayek: Çfarë ndodh nëse i trajtojmë njerëzit, në mënyrë të barabartë

Shkruar nga Aranit Muraçi
LIBERAL QUOTES/ Rreth ideve të Friedrich von Hayek: Çfarë ndodh


Njëqind e njëzet e pesë vjet më parë, më 8 maj 1899, lindi në Vjenë Friedrich August von Hayek. Fituesi i çmimit Nobel për ekonominë e vitit 1974 do të bëhej një nga mendimtarët më me ndikim të shekullit të kaluar, duke siguruar “municion” intelektual për njerëz si Margaret Thatcher, Ronald Reagan dhe Ludwig Erhard dhe duke shërbyer si hero për liberalët klasikë dhe konservatorët, në të gjithë globin.

Po kështu, ai ishte një nga orkestruesit kryesorë të krijimit të një lëvizjeje në favor të ideve klasike liberale, duke u përpjekur të bashkonte shkollat e mendimit shpesh antagoniste, përfshirë austriakët, çikagoasit dhe ordoliberalët gjermanë.

Friedrich von Hayek, për individin dhe shoqërinë:

“Nga fakti që njerëzit janë shumë të ndryshëm, rrjedh se, nëse i trajtojmë në mënyrë të barabartë, rezultati duhet të jetë një pabarazi në pozicionin e tyre aktual dhe se e vetmja mënyrë për t'i vendosur ata në një pozicion të barabartë do të ishte trajtimi i tyre ndryshe. Prandaj, barazia para ligjit dhe barazia materiale jo vetëm që janë të ndryshme, por janë në konflikt me njëra-tjetrën; dhe ne mund të arrijmë ose njërën ose tjetrën, por jo të dyja në të njëjtën kohë

“Argumenti për lirinë nuk është një argument kundër organizatës, i cili është një nga mjetet më të fuqishme që mund të përdorë arsyeja njerëzore, por një argument kundër të gjitha organizatave ekskluzive, të privilegjuara, monopoliste, kundër përdorimit të detyrimit për të parandaluar të tjerët të veprojnë më mirë.”

“Ndoshta është shumë e vërtetë që shumica dërrmuese rrallëherë janë në gjendje të mendojnë në mënyrë të pavarur, që në shumicën e çështjeve pranojnë pikëpamje të cilat i shohin të gatshme dhe se do të jenë po aq të kënaqur nëse lindin ose nxiten në një grup besimesh ose në një tjetër.”

Përkrahësit e rinj të "nacionalizmit ekonomik", nuk mendojnë më që elitat nuk mund ta drejtojnë ekonominë – vetëm se elitat liberale ose "globalistët" nuk mund ta drejtojnë atë. Një pjesë e kësaj buron nga bindja shpesh paranojake se elitat liberale e kanë manipuluar në mënyrë të shkëlqyer sistemin në favor të tyre. Pra, mendimi shkon, nëse ata mund ta arrijnë atë, pse të mos mundemi edhe ne. Por nuk funksionon në këtë mënyrë.

Kërkesat për një qeveri të fuqishme, përgjegjëse për të gjitha fushat e jetës, po keqinterpretojnë botën e sotme në të cilën jetojmë. Për shekuj, që kur industrializimi e vuri plotësisht liberalizmin në hartë, bota jonë është bërë më komplekse. Ekonomitë e organizuara kryesisht në nivel lokal janë rritur në ekonominë e madhe globale, ku të gjithë mund të tregtojnë lirisht me njëri-tjetrin (për sa kohë që qeveritë nuk ndërhyjnë).

Hayek e krahason botën ndërkombëtare me një "Shoqëri të Madhe". Dhe ndërsa ky rend i zgjeruar sigurisht që solli me vete prishje të mëdha në komunitete dhe identitete si dhe dha efekte negative ekonomike (të përkohshme) për disa, ai solli gjithashtu pasurinë dhe prosperitetin e pamasë që gëzon njerëzimi sot.

E megjithatë, sot, shumica e njerëzve as nuk e dinë se kush është Hayek apo cilat janë mësimet e tij kryesore. Akoma më shqetësuese, disa pjesë të lëvizjes që ai ndihmoi në gjetjen e tij e shohin atë, në rastin më të keq, si një "socialist" - një ekonomist i mirë monetar, ndoshta, por i padobishëm për asnjë çështje tjetër - dhe në rastin më të mirë, një Ludwig von Mises i vogël, një kopjues që në fund vodhi çmimin Nobel të mentorit të tij. E gjithë kjo është gati tragjike.

Liberale Newsroom

Poll
SHQIPENGLISH