Ekonomi

Potenciali i zhvillimit bujqësor - Eksportet e Shqipërisë në vendet e BE-së kanë rënë, ndërsa në Serbi dhe rajon janë rritur

Shkruar nga Liberale

Potenciali i zhvillimit bujqësor - Eksportet e Shqipërisë në

Nga FERNANDO BLANCO dhe  LAURETA QORLAZJA *

Në Shqipëri, sektori i bujqësisë ka luajtur prej kohësh një rol kryesor në nxitjen e punësimit dhe rritjen ekonomike. Aktualisht, sektori përbën gati 20% të PBB-së – gati tre herë më i lartë se mesatarja rajonale për vendet e Ballkanit Perëndimor – dhe është një burim kyç punësimi, duke ofruar vende pune për mbi 40% të popullsisë. Me 11.3%, produktet bujqësore dhe ushqimore përfaqësojnë gjithashtu një peshë të konsiderueshme në totalin e eksporteve.

Pavarësisht rritjes së vazhdueshme të prodhimit bujqësor gjatë disa dekadave të fundit, vendi vazhdon të mbetet pas fqinjëve të tij. Pengesat në dukje të dukshme që parandalojnë progresin përfshijnë fragmentimin e tokës, investimet e pakta në infrastrukturën dhe shërbimet rurale, të drejtat e pasigurta të pronës së tokës, aksesin e kufizuar në financa dhe mungesën e njohurive dhe aftësive të rëndësishme për tregun.

Aktualisht, 10% e titujve të tokës janë të regjistruara në mënyrë dixhitale, ndërsa 80% janë të regjistruara vetëm në format letre. Dhjetë për qind nuk janë fare të regjistruar. Mungesa e certifikateve të tokave dhe dokumenteve të regjistrimit e bën të vështirë për fermerët aksesin e financimit, duke përkeqësuar investimet e pamjaftueshme dhe duke rritur rreziqet që lidhen me kapitalin qarkullues të pamjaftueshëm. Për më tepër, vetëm dokumentet e regjistrimit nuk japin prova të pronësisë për shkak të mospërputhjeve midis regjistrimit dhe të dhënave kadastrale. Kjo mund të rezultojë në pretendime kontradiktore pronësie, duke rritur më tej pasigurinë.

Për të adresuar këtë sfidë, është imperativ përmirësimi i cilësisë së të dhënave ekzistuese të tokës. Të gjitha të dhënat e tokës bujqësore dhe kadastrale duhet të regjistrohen në mënyrë dixhitale dhe duhet të krijohet një hartë kadastrale dixhitale unike për përdorim nga gjeodetët, agjencitë qeveritare dhe autoritetet komunale. Gjithashtu, fokusimi në trajnimin e një gjenerate të re profesionistësh të tokës në metodat moderne të regjistrimit dhe menaxhimin e qëndrueshëm të tokës do të jetë thelbësor në planin afatgjatë.

Edhe pse sektori i bujqësisë kontribuon pothuajse 20% në PBB, sipas të dhënave të Bankës Qendrore të Shqipërisë, ai merr më pak se 3% të kreditimit të bankave. Një pjesë e konsiderueshme e popullsisë rurale nuk ka akses në institucionet zyrtare financiare, me më pak se një e treta që kanë një llogari bankare dhe më pak se një e pesta e ndërmarrjeve më të vogla që kanë një kredi bankare ose linjë kredie. Kapitali qarkullues i pamjaftueshëm çon më pas në cilësi të dobët të farës, mekanizim të kufizuar dhe nivele të ulëta të përdorimit të plehrave për hektar, duke minuar më tej produktivitetin.

Shqipëria gjithashtu nuk ka financim nga të korrat bujqësore dhe nga magazina, dhe mjetet për zbutjen e rrezikut si sigurimi i bujqësisë mungojnë. Krijimi i skemave të garancisë së kredisë dhe instrumenteve financiare alternative, si dhe nxitja e krijimit të tregjeve të sigurimit të të korrave dhe motit mund të zgjerojë aksesin në financa, veçanërisht midis fermerëve të vegjël, duke zbutur rreziqet e kreditit me të cilat përballen huadhënësit bujqësorë.

Procesi i anëtarësimit në BE ka forcuar lidhjet e Shqipërisë me tregjet kryesore evropiane, duke zënë 71.5% të eksporteve bujqësore dhe ushqimore dhe 62.4% të importeve. Fatkeqësisht, eksportet bujqësore në vendet e BE-së kanë rënë në terma relativë, ndërsa ato në Serbi dhe fqinjët e tjerë rajonal janë rritur. Tregjet e BE-së zakonisht ofrojnë çmime shumë më të larta se tregjet e Ballkanit Perëndimor, megjithatë eksportet shqiptare në BE mbeten kryesisht të kufizuara në mallrat e përpunuara minimalisht me nivele të ulëta të vlerës shtesë.

Për t'u integruar më mirë në zinxhirët evropianë të vlerave bujqësore, Shqipëria duhet të trajtojë sfidat ndërsektoriale, veçanërisht në lidhje me aksesin në tokë, financa, infrastrukturë dhe logjistikë, si dhe pajtueshmërinë me standardet e sigurisë ushqimore dhe kërkesat e certifikimit.

Forcimi i standardeve të ushqimit, sistemeve të certifikimit, gjurmueshmërisë dhe infrastrukturës është thelbësor për anëtarësimin në BE dhe zgjerimin e aksesit në treg. Autoritetet shqiptare duhet të vlerësojnë kërkesat lidhur me eksportin për hortikulturën dhe produkte të tjera ushqimore dhe të përgatisin një plan për të ndërtuar kapacitetin e prodhuesve. Njëkohësisht, ato duhet të rrisin kapacitetin mbikëqyrës të Agjencisë së Sigurisë Ushqimore, të krijojnë laboratorë të akredituar të testimit të eksportit dhe mekanizma certifikimi dhe të investojnë në platforma informacioni për të komunikuar kërkesat sanitare dhe fitosanitare me fermerët dhe palët e tjera të interesuara.

Investimi në infrastrukturën rrugore, përmirësimi i aksesit në zonat rurale dhe përmirësimi i infrastrukturës pas vjeljes në përputhje me kërkesat ndërkombëtare të certifikimit mund të rrisë prodhimin dhe të nxisë diversifikimin. Rehabilitimi i infrastrukturës së ujitjes do të forconte qëndrueshmërinë ndaj ndryshimeve klimatike dhe goditjeve të lidhura me motin. Përmirësimi i proceseve doganore dhe procedurave të tjera kufitare do të reduktonte kostot e eksportit dhe do të rriste konkurrencën e mallrave shqiptare në tregjet e huaja.

* Artikulli i publikuar në faqen e OKB

 

Liberale Newsroom

Poll
SHQIPENGLISH