Ekonomi

SHIFFRA E DITËS: 80 për qind e punësimit i përket sektorit privat, sfidat e ekonomisë sonë përballë konkurrencës në rajon

Shkruar nga Aranit Muraçi
SHIFFRA E DITËS: 80 për qind e punësimit i përket sektorit

 

Sfidat mbeten të shumta, por ekonomia e Shqipërisë, falë bumit në turizëm po nxit rritjen në nivele mbi shumicën e vendeve të tjerë rajonalë.

Ndërsa turizmi në pjesën më të madhe të botës është rikuperuar gjerësisht nga ndikimi masiv i pandemisë Covid-19, në disa vende ai ka lulëzuar në mënyrë aktive - teksa po tërheqin më shumë vizitorë tani se në çdo kohë tjetër në historinë e tyre.

Një nga këto është edhe Shqipëria. Mbërritja e turistëve të huaj shkoi në mbi 10 milionë në vitin 2023 (sipas ministrisë së turizmit të vendit), me 35 për qind më shumë në vitin 2022 dhe afër dyfishit të niveleve para Covid-19 (pak më shumë se gjashtë milionë njerëz vizituan Shqipërinë në 2019).

Kjo rritje e konsiderueshme e turizmit ka kontribuar në një zgjerim të sektorit të shërbimeve në Shqipëri, i cili sipas Credit Agricole, tani përbën rreth 47.4 për qind të PBB-së së vendit, duke punësuar rreth 44 për qind të fuqisë punëtore.

Sektori industrial përbën një tjetër pjesë jetike të ekonomisë, duke kontribuar me 21.4 për qind në PBB. Ky sektor karakterizohet nga diversiteti i tij, me aktivitete të dukshme në tekstile, prodhim veshjesh, nxjerrje mineralesh, energji dhe përpunim ushqimor. 

Shqipëria shquhet veçanërisht për depozitat e saj të konsiderueshme të kromit (përdoret për ngurtësimin e çelikut, për prodhimin e çelikut inox), një fakt që e pozicionon atë si një lojtar kyç në tregun global të mineraleve. 

Në shkurt, një studim zbuloi minierën e hidrogjenit natyror pothuajse të pastër, në minierën e Bulqizës - një nga burimet më të mëdha në botë të kromit - duke rritur shpresat se H2 natyral mund të shfrytëzohej komercialisht me kosto të ulët. Rreth botës.  Qendra Kombëtare e Francës për Kërkime Shkencore, CNRS, e cila ishte e përfshirë në hulumtim, e përshkroi atë si "fluksin më të lartë natyror të H2 të matur deri më sot".

Gjithashtu, potenciali për rritje të hidrocentraleve tregon gjithashtu se sektori energjetik shqiptar është një zonë premtuese për investime në të ardhmen. Megjithatë, pavarësisht nga pikat e forta të sektorit industrial, ai përballet me sfida të tilla si nevoja për modernizim dhe rritje të konkurrencës në tregjet globale.

Probleme të ngjashme përballet edhe sektori i bujqësisë – tradicionalisht një gur themeli i ekonomisë shqiptare, që përbën rreth 18.6 për qind të PBB-së. Sektori përballet sot me disa çështje të tilla si praktikat e vjetruara bujqësore, pronësia e fragmentuar e tokës dhe toka e kufizuar e punueshme, të cilat së bashku pengojnë produktivitetin dhe reduktojnë potencialin e eksportit - shumica e prodhimeve bujqësore konsumohet brenda vendit.

Sektori i IT-së i Shqipërisë mbetet i vogël, me eksportin e shërbimeve të IT-së si përqindje e PBB-së që arrin vetëm 0.86 për qind në 2022. Vendi është afër fundit të Indeksit të Konkurrueshmërisë së IT-së në vendet në zhvillim të Europës (21 nga 23 vendet), me mungesë të theksuar talentesh. Megjithatë, qeveria është e vetëdijshme për këtë çështje dhe ka nisur një sërë strategjish proaktive në tërheqjen e talenteve për të nxitur transformimin e saj dixhital. Në vitin 2023, rritja arriti në 3.3 për qind pasi konsumi privat, eksportet dhe investimet u rritën pavarësisht rritjes së çmimeve të energjisë dhe ushqimeve. Me një vit tjetër rritjeje të jashtëzakonshme në turizëm, rritja ka të ngjarë të mbetet në nivele të ngjashme në vitin 2024 dhe më tej, thotë Banka Botërore – më e lartë se të gjithë fqinjët e saj, me përjashtim të Kosovës. 

Nuk është çudi që besimi në ekonomi (i matur çdo muaj nga Banka Kombëtare Shqiptare) arriti nivele rekord në muajin prill. Varfëria pritet të vazhdojë të bjerë ndërsa punësimi dhe pagat rriten, megjithëse perspektivat afatmesme të vendit varen nga rimëkëmbja më e gjerë globale, reformat strukturore dhe konsolidimi fiskal. Si një ekonomi e vogël dhe e hapur, Shqipëria është shumë e ekspozuar ndaj goditjeve të jashtme, si recesioni në BE ose shtrëngimi i mëtejshëm i kushteve të financimit në tregjet ndërkombëtare të kapitalit përtej vitit aktual.

Perspektivat ekonomike afatmesme dhe afatgjata janë të lidhura me aftësinë për të kryer reforma ekonomike dhe administrative, për të siguruar stabilitet politik dhe për të ndjekur me sukses synimet e saj të politikës së jashtme-nga të cilat pranimi në BE është deri tani më i rëndësishmi.

Shqipëria aplikoi për anëtarësim në BE në prill 2009 dhe iu dha statusi i kandidatit në BE në qershor 2014. BE mbajti konferencën e parë ndërqeveritare me Shqipërinë, në korrik 2022, por ende nuk ka hapur grupin e parë të negociatave, i cili mbulon kapitujt mbi gjyqësorin e të drejtat themelore dhe drejtësinë. Në raportin e fundit të progresit që shikon gatishmërinë e Shqipërisë për anëtarësimin në BE, botuar në dhjetor 2023, BE përshëndeti progresin e reformave që Shqipëria bëri në 12 muajt e mëparshëm, por vuri në dukje se vendi gjithashtu duhet të forcojë më tej mbrojtjen e të drejtave themelore, përfshirë median, lirinë e shprehjes, dhe për të konsoliduar të drejtat pronësore në mënyrë transparente.

Indeksi i Transformimit Bertelsmann (BTI), i cili shqyrton nëse dhe si vendet në tranzicion po drejtojnë ndryshimet shoqërore drejt demokracisë dhe ekonomisë së tregut, e rendit Shqipërinë shumë mbi të gjithë homologët e saj të Ballkanit Perëndimor në shumicën e matësve, veçanërisht në qeverisje.

Megjithatë, BTI thekson se ndërsa kuadri institucional për konkurrencën në treg, në Shqipëri, është i fortë, “rregullat nuk janë gjithmonë të qëndrueshme ose të njëjta për të gjithë pjesëmarrësit e tregut”.  Sektori informal është tkurrur, por mbetet problem. Pjesa e punësimit në sektorin informal, e cila qëndron në rreth 56 për qind, është një shqetësim i madh. Për të adresuar këtë çështje, qeveria ka zbatuar masa për të përmirësuar dixhitalizimin dhe synon të bëjë 95 për qind të shërbimeve publike të disponueshme ‘online’. Përfshirja e shtetit në ekonomi është minimale, me përjashtim të sektorit të energjisë. Përafërsisht 80 për qind e punësimit i përket sektort  privat. Ndihma shtetërore mbetet e kufizuar, duke u ulur në 0.25 për qind të PBB-së në vitin 2021, pasi arriti nivelin më të lartë, në pesë për qind, në vitin 2019.

Sfida mbeten të shumta, por ekonomia e Shqipërisë është përgjithësisht e pozicionuar më mirë se më parë. Vendi po zbaton reforma të rëndësishme strukturore që të mbështetet te rritja e barabartë, rritja e produktivitetit dhe konkurrenca në ekonomi. Reformat do të krijojnë më shumë vende pune (papunësia po bie por mbetet mbi 11 për qind) dhe do të përmirësojë qeverisjen e ofrimin e shërbimeve publike.   Rritja e lidhjes rajonale dhe aksesi në tregjet rajonale dhe globale, së bashku me eksportin dhe diversifikimin e tregut, do të ndihmojë gjithashtu në nxitjen e rritjes më të shpejtë.

Marrë nga Emerging Europe

 

Liberale Newsroom

Poll
SHQIPENGLISH