Kryesore

Rendi i Ri Botëror po vjen, ndoshta me helikopterë

               Publikuar në : 13:00 - 21/03/20 liberale

Nëse rendi aktual financiar resht së funksionuari, çfarë vjen më pas?

 

Janë bërë 75 vite qyshse bota e zhvilluar nënshkroi një version të ri të standardit të arit në Bretton Woods dhe pothuajse 50 vite qyshse ai fiksim pas arit u braktis. Prej atëherë, bota është ngatërruar me një sistem të ankoruar në çmimet e naftës dhe e ka mbështetur besimin në bankat qendrore. Kjo, deri më tani.

Politika e lehtë monetare e ka vonuar zhvlerësimin për më shumë se një dekadë, por nëse ka një mesazh të qartë nga ngjarjet e jashtëzakonshme të tregut të javëve të fundit, është se rendi aktual financiar nuk mjafton më për të ruajtur stabilitetin, të cilin jemi mësuar të presim.

Ende pa ide të qartë se cili mund të jetë ai rend i ri dhe, me një mungesë lidershipi global që nevojitet për ta ftuar atë, mund të hamendësosh me siguri se tregjet dhe ekonomitë janë në një periudhë të vështirë. Kriza e koronavirusit është vetëm fillimi.

Për të parë se si arritëm në këtë pikë, mirë është të gjurmojmë historinë. Pas luftës, bota e zhvilluar u pajtua me marrëveshjen e Bretton Woods, që i lidhi ngushtë të gjitha monedhat me dollarin, i cili nga ana tjetër ishte i lidhur me arin. Ky version i largët i standardit të arit mbijetoi deri në vitin 1971, mes tregjeve përgjithësisht të qëndrueshëm dhe luhatjeve të vogla ekonomike. Ajo dështoi më 1971-shin,  kur Richard Nixon i dha fund fiksimit me arin, i mendimit se ishte bërë një barrë e rëndë për ShBA-në.

Në dekadën pasuese, bota nuk u mbërthye më pas dollarit, por pas naftës. Ndërsa lidhja me arin u zbeh, prodhuesve të naftës u duhej të rritnin çmimet për ta mbajtur fuqinë e tyre blerëse të qëndrueshme. Këtë bënë. Në terma të dollarit, nafta pësoi dy tronditje të mëdha gjatë viteve ‘70, të cilat e zhytën botën në stagflacion. Por në terma të  arit, çmimi i naftës i dha fund dekadës pak a shumë aty ku kishte filluar; prodhuesit e naftës e kishin mbrojtur veten kundër fuqisë blerëse të dollarit:

Në krahasim me arin, nafta është tashmë pranë një rënieje 50-vjeçare

Kjo epokë e “Standardit të Naftës” përfundoi në fillim të viteve ‘80, në një pikë kur tregjet –dhe të gjithë të tjerët –kishin  humbur besimin tek  aftësia e bankave qendrore për të kontrolluar inflacionin. Paul Volcker mbërriti në Rezervën Federale të ShBA-së  (si rezultat i një aksidenti politik virtual, kur presidenti Jimmy Carter zhvendosi paraardhësin e Volcker-it në Departamentin e Thesarit)  dhe vendosi ngritjen e normave më shumë se ç’u mendua se do të guxonte. Kjo shkaktoi një recesion dhe përfundimisht i bindi të gjithë se bankat qendrore mund ta kontrollojnë inflacionin,  në fund të fundit. Kjo solli nisjen e një tregu të gjatë laik në bono,  ndërsa rendimentet  nisën  një rënie graduale.

Ndërkohë që Ronald Reagan dhe Margaret Thatcher sollën qasjen e tyre të re të tregut të lirë ndaj menaxhimit ekonomik, Bashkimi Sovjetik u shpërbë dhe Kina ndërmori reforma ekonomike. Fitorja e Volcker ndaj inflacionit nxiti në një çerekshekull triumfi për një model gjerësisht “laissez-faire” të globalizimit, të ankoruar në bankat qendrore të besuara:

 

Në fillim, bankat qendrore hasën vështirësi përballë inflacionit; tani armiku është deflacioni

 Kjo u përmbys në krizën financiare të vitit 2007-‘09. Frika e menjëhershme pas falimentimit të Vëllezërve Lehman ishte se do të vinte fill një recesion bilanci, duke sjellë me vete deflacion. Këtë herë, me fjalë të tjera, frika ishte se bankat qendrore nuk do të mundeshin të parandalonin deflacionin sesa inflacionin, që kishin pasur vështirësi për ta kontrolluar një gjeneratë më parë. Shkurtimisht, tregjet e bonove sinjalizuan që inflacioni në ShBA do të ishte mesatarisht më pak se 0% gjatë dhjetë viteve.

Kjo ishte hera e parë që pritshmëritë e inflacionit kishin thyer objektivin e Rezervave Federale për të mbajtur inflacionin midis 1% dhe 3%, i cili ekziston për shumë vite tani. Përgjigja ishte një program masiv i blerjeve të aseteve lehtësuese sasiore (QE) për të mbajtur të ulët rendimentet e obligacioneve, ndërsa shkurtimi i normave afatshkurtra praktikisht zero. Për një dekadë, kjo ishte e mjaftueshme për të mbajtur inflacionin brenda shtrirjes së tij, por pritshmëritë 10 -vjeçare të inflacionit ranë nën 1%,  të hënën.  Këtë herë, bankat qendrore kanë mbetur me pak ose aspak municion.

 

Pavarësisht nga kriza e 2008-s, Rezerva Federale e ka mbajtur për 10 vjet rentabilitetin mbi 1%

 Ndërkohë, raporti i naftës ndaj arit (i cili mund të shihet si një masë e besimit në bankat qendrore për të siguruar monedhën) është zhytur pasi ruajti qëndrueshmërinë  mes luhatjeve të tregut dhe shigjetave,  të gjysmëshekullit të kaluar. Deri më tani këtë vit, ajo është përgjysmuar, duke e çuar atë në një nivel të ulët post-Bretton Woods. Paqëndrueshmëria e masave  në ditët e fundit, produkt i luftës për çmimin e naftës të ndërsyer nga Arabia Saudite, është e pazakontë:

 

Besimi në bankat qendrore, për të shmangur deflacionin, është tronditur

 Tani që nuk ka besim se bankat qendrore mund të shmangin deflacionin, çështja kryesore për blerjen e aksioneve ka shkaktuar erozion. Për dekadën pas krizës, ShBA ka arritur të qëndrojë e veçantë, pjesërisht falë privilegjit të monedhës rezervë të botës dhe pjesërisht për suksesin superior të sektorit të saj të korporatave. E ka bërë këtë edhe pasi Japonia dhe Europa Perëndimore janë zhytur në normat negative të interesit dhe tregjet në zhvillim janë në stanjacion. Në të dy rajonet, tregjet e aksioneve kanë mbetur në një treg afatgjatë të spekulacioneve në bursë, të mbërthyer nën nivelet më të larta të vendosura para krizës (ose në rastin e Japonisë, të mbërthyer nën vijën e lartë, në prag të Vitit të Ri, 1989).

Në ShBA, investitorët udhëhiqeshin nga një logjikë tjetër: TINA (Nuk ka alternativë). Ata mbajtën teorinë se rendimentet e ulëta të bondeve nuk linin zgjidhje tjetër përveç blerjes së stokut. Aksionet dukeshin të shtrenjta në krahasim me historinë e tyre dhe fitimet e tyre ishin të ngecura në vend, por rendimentet e ulëta të obligacioneve sërish e  justifikuan blerjen e tyre. Tani,  tregu e ka braktisur atë argument, duke pranuar më në fund se rendimentet e këtij obligacioni kanë kuptim vetëm nëse ke përpara një recesion deflacional, i cili do të ishte i tmerrshëm për aksionet. TINA është mposhtur:

 

Rendimenti i dividentit S&P 500 është 1.65 pikë përqindjeje, mbi rendimentin 10-vjeçar të Thesarit

 Rendimenti i dividendit të aksioneve tani është shumë më i lartë sesa rendimenti i bonove 10 vjeçare të thesarit. Por tani, kjo është marrë si shenjë negative dhe tregu i aksioneve ka vijuar të shesë. Kjo bën kontrast tregues me kohën e fundit kur aksionet ishin kaq  të lira në lidhje me bonot, në mars 2009, fillimi i grumbullimit të madh në tregun e aksioneve. Këtë herë, tronditjet dyfishe të epidemisë dhe çmimit të  naftës, e kanë thyer besimin.

Nëse një dekadë e dëshpëruar e politikës së lehtë monetare  nga bankat qendrore,  do të ishte e mjaftueshme për të shmangur nevojën për të theksuar  një rend të ri financiar global, tregjet tani tregojnë se ky moment nuk mund të vonohet më. Me besimin e humbur në bankat qendrore, ai rend i ri duket pothuajse i sigurt për të përfshirë llojin e zgjerimit fiskal,  që ka qenë jashtë mode që nga vitet 1970, ndoshta edhe duke përfshirë paratë “helikopter”. Rendimentet jashtëzakonisht të ulëta të bonove u sinjalizojnë qeverive se ne do të jemi në gjendje t’i financojmë këto shpenzime,  shumë lirë. Në mënyrë ideale, çdo rend i ri do të përfshinte marrëveshje të reja ndërkombëtare për të shmangur efektet e dëmshme të konflikteve të tregtisë, naftës dhe valutave të viteve të fundit.

Dhe s’ka nevojë të thuhet se, mjedisi politik nuk duket i favorshëm për të gjetur marrëveshje për diçka  kaq ambicioze. Bota do ta gjejë veten me një version të ri të Bretton Woods në kohë, por do të marrë paqëndrueshmëri, eksperimentim dhe gabime. Në një pikë, disa ditë më vonë Paul Volcker do të dalë dhe do të na udhëheqë drejt një modeli të ri që do të funksionojë. Për momentin, do të ishte e mençur të ngërthesh shqetësimet  ekonomike dhe të tregut për ta përputhur me atë që u përjetua në fund të viteve ‘70 dhe fillimin e viteve ‘80.

 

* John Authers. Bloomberg/ Liberale.al

 

 

 

KOMENTO (0)

Shkruaj nje koment

Your email address will not be published. Required fields are marked *

* *

Back