Kryesore

Parfumi

               Publikuar në : 18:33 - 08/08/20 Vladimir Myrtezai

  Vladimir Myrtezai

…pa marrë përsipër të shpjegohem gjatë, do desha t’ju rrëfej se si në kujtesën time të hershme i fiksoja njerëzit që në largësi më këmbeheshin figurshëm në fermente të shkrira mes fantazisë e groteskut, dhe nganjëherë, me një lloj shpotie.

Çdo gjë më përkthehej në tru si nuhatje dhe e konservoja në memorie duke e ruajtur si një aromë që nuk më shqitej për një kohë të gjatë, por që duhej veshur me një përmbajtje që sërish përsëritej si shije e pashqitur. Historia me tri motrat është një shkarkesë fantastike që ka ndodhur, por që për dreq më bashkëshoqërohet në mendje me të tjera në soj të ngjashme sot, që qesëndisin si nga maja e Pikaloit, siç thoshim ne në fshat apo nga maja e Amerikës. Kjo ngaqë nuk më lë rehat pikërisht nga kjo ngjashmëri ngazëllyese, si dëshmi e vyer e një jete si e dytë, prandaj dua ta rrëfej. Për ta ripohuar si një thënie të vjetër: që e gjithë bota ngjan në afsh e në rrëfenjë me një fshat të madh global, ku s’ke nga ia mban, se të gjithë janë të njohur ose kushërinj .

Xhaxhai im, Trako Halokërri dhe tri motrat e tij, hallat e mia, jetonin në malësitë e Kurveleshit, diku në pjesët e epërme të kësaj treve, në një fshat të zhdukur e të futur thellë, si i harruar nga të gjallët, shumë lart në Labëri, në fshatin Gusmar, një fshat ku jetohej në bashkësi të përzier; me një plakë të pavdekshme që e thërrisnim Picua, mbetje muresh të rëndomta, kafshë e ndonjë gropë vakëfi sipas një rregulloreje, e bërë krejt fshatçe nga një kryepleqësi që komandonte gjithë jetën baritore të kësaj toke në shmang të dynjasë. Kur u rrita dhe u bëra burrë, e vetmja dedikasë që mendoja të lija në atë hapësirë të pakornizuar me themel të humbur, por e mbushur me kujtime, ishte ngritja e një monumenti që nuk i kish shkuar nëpër mend njeriu, veç mendjes sime – për të lartuar gomarin e vetëm në fshatin e Groshajve si kafshën më të butë e të rraskapitur në ato anë; një monument simbolik, me një yll të stërmadh, që Myrtezani, im gjysh, ia kish ngjitur si vulë mu në ballë. Në këtë dërgesë të largët të jetëve njerëzore, aty në fshatin malor, Trako Halokërri, xhaxhai qe si bina me shenjë që bënte bujë, pasi ndryshe nga të shumtët ndër fëmijë, që shquheshin si të murrmë e të zeshkët, kish dalë në dritë i bardhë si qumështi, dhe gjithherë shquhej nga një kuqëlimë e pandashme në portretin e tij, që e dallonte veçmas në fshat; por, edhe si njeriun e privilegjuar e të  kënduar, që shpesh sillte lajme të reja nga bota përtej; lajme të transportuara si një mall për përdorim të brendshëm, që shitej nëpër pragjet e pakta të shtëpive, dhe ca më tutje i binte të hokatej në jehonë deri përtej a përposhtë në Tepelenë a Gjirokastër, si një treg i vakur e pa ndonjë shans për të bërë prokopi.

Xha Trakua ruante aftësinë e tij për të qenë i sajdisur nga çfarë e rrethonte në atë fshat, në veçanti nga trungu familjar, që të mund të mbështetej njëfarësoj e të dukej sikur gjithë sa merrnin frymë e kishin për detyrë ta sajdisnin; së pari tri motrat, të cilat jepnin e merrnin lajmin e parë të postuar në fshat për gjithë sa ndodhte në atë zonë e më gjerë, në kufij të largët. Xha Trakua mbretëronte në malet e larta të jugut si një legjendë e majisur me mister, pasi (ndoshta) pa asnjë provë, vepër a bëmë, kish privilegjin e këtij kurioziteti të madh, mbledhur anembanë zonës për të cilën punohej ditë e natë. Si për çudi, në të gjithë zonën ishin gratë që e kishin nën hyqëm e kujdes këtë lajmës të jetës së gjallë, që të përflitej sa më shumë e të reklamohej për lezet të tyre poshtë e përpjetë nëpër sokake e strofulla frymëshumta, që figura dhe zëri i tij të jehonte në ajrin e freskët të atyre maleve. Madje ishte dhe një brezmoshë grarish te të dyzetat, që e kishin në zemër xhaxhain, veçmas për këtë jehonë që bridhte në kufijtë e fshatrave të jugut, si i vetmi apostull që i dëgjohej fjala, dhe e gjithë gjindja rrinte ngrehur sy e veshë për të përthithur gjërat që thoshte sa andej-këndej, si një hije që shpërndahej pa zhurmë, që linte nga pas edhe pleviti.

Me sa duket e gjithë dashuria për të qe si një molepsje e pashpjegueshme, që i eksitonte  dhe i (për)kryente në libidot e tyre; një lloj modeli i kuqëlimtë e në një qeshje të çiltër, të cilën e shpërndante në të gjithë zonën. Hamendësohej se çoç ndreqej, si i pushtë e i squllur, që hidhej si kec i hajthëm në prehër e konakë të braktisur nga burrat kurbetçinj.

Tri motrat, hallat e mia, ishin një tjetër stof zërash alarmantë, dhe kishin zë në krahinë, e kësisoj nuk kishin të krahasuar në gurguletë e bëmave në fshat. Njëra nga motrat quhej Sose, ndërsa tjetra, më e madhja, Xhuma e tjetra Gjylso. Që të tria të nëmura të jetonin në gojët e të tjerëve  dhe pa një jetë të tyren, si gjëja më e pamundur për t’u kaluar pranë si vëmendje apo formë tjetër e harresës, sepse të rrinin ngjitazi në ndërgjegje, si diç fantastike e ngjashmërisë njerëzore, e pakrahasueshme me kërkënd e me asgjë të sërishtur gjer më tash.

Xha Trakua ishte goxha takëm dhe dëgjohej në fshat nga pleqësia e sajdisej ngado që vente, pikërisht për informacionin dhe njëlloj drite që i fekste në fytyrë, sikur sa herë që fliste nxirrte nga goja xhevahirë e radhë lajmesh të çuditshme, që e prishte siranë e gjërave të zakonta. Histeria shurdhuese në fshat vinte nga graria në tufë e tri motrat. Sosja, një hell e gjatë e me kërcinj të hollë, me kokë zare që nuk ia dilte njeri në të zënë e në të grirë, si dhe motra tjetër, Xhumaja, që rrinte si nën rrogoz dhe përpunonte thashetheme gjithandej, e Gjylso një miope e gradës së katërt që rrinte ngjit Trako Halokërrit për konsulta dhe mitralim të përpunuar të përbaltjeve më të afërta të tij. Nuk se flitej ndonjë gjë e madhe në fshat, por gjithsesi kuvendonin gjithë pluhurin thashethemnor të mbarë e prapë gjësë së gjallë e të vdekur, lakadredhur me llafe e bëma, saqë të zihej fryma nga kjo tymnajë allasoje.

Asokohe unë isha fare njomcak. Ngaqë isha shumë i ndjeshëm e shëndetpakët, më bënte çudi se si në një stan kaq të largët të rrokullisë nuk kish një hierarki ku të dëgjohej e të flitej me radhë, por kërciste shamata dhe o bëhej siç ngulte këmbë njëra nga motrat, ose siç ia donte rradakja tjetrës. Një klimë e tendosur që më sëmbonte deri ekuilibrin shëndetësor, por edhe më bënte të ndihesha si në një shfaqje të madhe, ku dëgjoheshin histeri të bymyera në jehonë, zëra çudanë për nga ambicia, ego që shtrembëronin kufij, personazhe që e bënin botën të mbante anën e tyre, ndërgjegje të zhvendosura në hije padashje, si dhe një natyrë që më ngjante sikur u qe dorëzuar me bujari.

Në fshat jetonte edhe një çoban i vjetër dhish, që Demiurgu i kish dhënë krejt mendtë e botës, dhe njerëzia i drejtohej për raste të pashpjegueshme, që të orientoheshin, meqë fshati ishte edhe pa doktor, e çoku e pyesnin për gjëra të ndryshme; madje ai dinte edhe sure, për të shpëtuar ndonjë ditëzi nga prekjet e qoftëlargut. Ai quhej Guxhë Këndrevica, një emër malesh, sepse në mungesë të vendeve vakëf, natyra e kish sjellë si forcë jonjerëzore një prej të gjallëve, i zgjedhur për të orientuar disi emocionet dhe çdo gjë paranormale në atë fshat. Iu afrova një natë plakut Guxhë dhe i thashë se i duhej bërë derman fshatit, që të shpëtonte nga tri motrat: o duheshin martuar, që të sprapseshin ndoca, ose fshati nuk kishte shpëtim. – Ik, shejtan! – më tha Guxhë Këndrevica, – se na korkolepse kokën. Ç’i ke këto muhabete? – Ja, të thom u – i thashë. – Nuk ka qetësi në fshat kësisoj. Po ja, them se duhet larguar Trakua në ndonjë fshat tjetër, që të prishej kjo formulë e njësuar si me magji, se e gjithë dynjaja nuk i merrte vesh ku e kishin hallin.

Sosja, një goxha pelë e hazdisur, mbahej në fshat si grua-burrë që hante meshkuj, i përgjonte orar pa orar dhe u zinte pusi në breg të fshatit. Kish lemerisur të gjitha gratë e mbyllura, pasi ndjeheshin të kërcënuara për burrat e tyre. Ajo tromakste edhe të vdekurit me zërin e trazuar dhe me ironitë helm. Gjylsua ish dëshmitare e përjetshme ku kriste shamataja. Kurse Xhumaja i këpuste me thashetheme dhe inskenime, saqë i gjithë fshati qe gati të shpikte nonjë sebep që të largoheshin e të iknin një orë e më parë.

Për ca kohë fshati qe trashur nën pushtetin egërshan të tyre. Edhe pemët sikur qenë helmuar nga dufi i tyre fjalaman. Në vend që gjindja ta kish mendjen për ndonjë prokopi në të lashta apo në shtimin e bagëtive, mbanin mbi supe këto ngarkesa që iu vinin si rrufe ditën për diell, dhe që së shumti ndjeheshin të pakuptuar se çfarë sillnin, apo se ç’dobi do kishte fshati prej tyre. Por, krahas jetës që zhdërvallej me ngadalë, si ingranazhi i një ore të vjetër, ajri dhe atmosfera sa vinte dhe rëndohej nga të tilla histeri, që nuk i mbante dot mbi supe një fshatth gati pa soj e këllqe, ose pa din e iman, bile as edhe me një vakëf ku mund të qaheshin halle a të shkruhej ndonjë fëmijë i marrë mësysh.

Foto ilustruese

Koha rridhte dhe një ditë në fshat ia behu lufta. Kështu që të gjithë, sikur mezi po prisnin, si një shkak për të harruar, dhe rrëmbyen armët dhe, me këngë e dualle morën malin me kuç e me maç, dhe ishin hazër të vriteshin që t’i shpëtonin këtij makthi fshatçe ku ishin pleksur keqazi.

Pas luftës të gjithë u shpërngulën në kryeqytet. Me të drejtë kishin fituar statuse të ndryshme nga njëri-tjetri, por si njerëz me kontribute kërkonin punë  të reja.

Trako Halokërri mbahej si lider shpirtëror, dhe u qas deri afër në majat më të larta në qarqe të pushtetit, dhe për pasojë respektohej nga çdokush, dhe meqë kish gjetur erën e tij të mbarë, priste majtas-djathtas me gjykime që shpesh godisnin edhe njerëz të pafaj. Pushteti ia shtoi tërbimin edhe më. Sosja, Gjylsua dhe Xhumaja vazhdonin të mbanin nën vëzhgim  fshatin e tyre nga u pollën e u rritën. Në çdo çast ato e merrnin vesh se çfarë ndodhte atje e se çfarë mendonte gjindja.

Një çudi e patrajtë që i kish ndodhur njerëzisë, si një vullnet i pamatur e i pakuptimtë, por gjithsesi e shpjegonin si një varësi nga nostalgjia. Çdo gjë që ndodhte në rrugë, nëpër skuta e oborre, madje edhe ndër varre, ato e dinin dhe e komentonin me seriozitet të paparë. Lëre pastaj nëse dikush flirtonte apo kurvëronte, e dënonin dhe e merrnin në fshikullima të ashpra, deri aty sa dhe i vunë burrat e huaj në dyshime, se mos gratë e tyre ishin të paafta e krejt jashtë kohe. Një alarm i paparë, ku e gjithë krahina e zhvendosur në kryeqytet fliste për tri motrat se çfarë kishin me fshatin; se çfarë i mundonte tanimë që ishin në një vend të çliruar e të respektuar, të mbështetura me miq e dashamirë. Bile edhe gra të tjera të shkolluara nisën të dyshonin se ç’qe kjo kolerë që i kish dalë nami… Veçse villej e nuk u pëlqente pothuaj asgjë. Në fshat nuk se kish ndryshuar gjë: ajri po ai, stanet po ato, kishin filluar vetëm të punësonin ndihmës për bagëtitë, meqë kish nisur flama arsimimit. Një hierarki që zbriste e ngjitej nga poshtë lart, nga qytetet e mëdha drejt katundit më të skajshëm në planet, dhe aty ku jeta kontrollohej me lupë, me zilinë më të madhe dhe më të çuditshme.

Nuk kisha emër. E llafosa edhe me gjyshin, çobanin shtatlartë Guxhë Këndrevicën, dhe më tha të rrija i qetë, se është një hall i madh, ngarkesë e shtresuar që larg, që duhej lënë sa t’i bjerë vala, sa të kullojnë ujërat e më pas do vijë paqja, ose do i tretë koha si vesë.

Mbas gjashtë muajsh më thanë se do mblidhej fshati në festë, si një traditë që tashmë përsëritej, dhe më caktuan të merrem me organizimin. U përpoqëm që të ishte një mirëseardhje më shumë për të nderuar fshatin dhe miqtë, si një kujdesje që e meritonin, por edhe si një detyrë që si gjithë zona e Labërisë të ndiheshim në një radhë njerëzish në ndryshim me kohën. Ardhën edhe motrat. Ndjeva që kishin një padëshirë për të qenë të lumtura, e kështu u ndjeva si i refuzuar. U takuam ashtu ftohtë dhe i fola ca për organizimin. Nxinin përsëri, dhe në një moment ndjeva një lloj nervozizmi dhe lëshimi që nuk më kish ndodhur kurrë më parë.

– Zot! – thashë me vete, – si është e mundur? Ç’borxh u kam?! Në djall vafshin!

I shkrojta plakut Guxhë që të më thosh ndonjë llaf a shpjegim mbi qëndrimin e tyre.

– Të kisha lajmëruar, – më tha shkurt e në pavëmendje të plotë. – Mbaje këtë hall tani. Edhe xhevahirë po t’u shtrosh do ndjehen keq, se nuk i duan nga ti, dhe aq më keq nuk e dinë se nga kush i duan. Mos u mërzit, – më tha. – Nuk ka sofër pa thërrime e dasëm pa fjalë.

Ngela disi i sprapsur, në një logjikë kaq të thjeshtuar e përjashtuese.

Gjyshi i Këndrevicës ishte njeri me një barrë mend, por e pashë që ishte në kërcëllitje qëndrimesh, sepse nën kërcënim kish dëgjuar se motrat, Sosja, Gjylsua e Xhumaja, kishin ndezur motorët dhe po përlyenin çdo gjë që u dilte para, si një vjellje totale e pa kthim. Po shanin çdo gjë: luftën, fshatin, njerëzit, kush i kish pjellë dhe me soj e sorollop e me roc e me koc çfarë u dilte syve.

Sose kërcinjgjata, Gjylso qorreja dhe Xhumaja, bashkë me Trako Halokërrin, i murrëtyer e vetëpërjashtues, kishin marrë zisin e vjetër të fshatit dhe i kishin hedhur valixhet lart, një makinë përbindësh, dhe në tymnajën e rrokopujës po largoheshin duke ndotur gjithçka që zinte këmba e arratisë: rrugë, pemë, lapidarë, gomerë, varre, gorrica, arrën e bardhë, Picon e stërvjetër – e harruar nga koha – e gjithçka. Po ia mbathnin drejt kryeqytetit plot pezëm e urrejtje, duke braktisur gjithçka, me verbëri, si mitralim i të vetmes arsye për të qenë të dukshëm në sytë e gjindjes së tromaksur në atë fshat.

Megjithatë u betova që në fshat, gjëja e vetme që do lija amanet do ishte ngritja e një monumenti prej bronzi: një gomar i madh, shumë i madh, me një yll, dhe do shkruaja një histori të gjatë me emrin e pashlyer të një parfumi për xhaxhanë e tri motrat që tromaksën fshatin.

Është një fjalë e dhënë ndaj vetes, që më duhet ta mbaj./Gazeta Liberale

Tags: ,

KOMENTO (0)

Shkruaj nje koment

Your email address will not be published. Required fields are marked *

* *

Back