Kryesore

Ne nuk kemi qenë kurrë fetarë

               Publikuar në : 09:38 - 24/10/20 liberale

Klementin Mile

 Ngjarje si ato në Francë, ku u ekzekutua një mësues në emër të fesë dhe po ashtu u sulmuan dy gra si reagim, po në emër të fesë, ndaj këtij akti, kanë risjellë në  qendër të debatit publik çështjen fetare. Mbi të gjitha, ngjarje të tilla lexohen si tregues i rikthimit të fuqishëm të fesë në shoqëritë perëndimore. Megjithatë, përkundër këtyre leximeve, bëjmë mirë të ndjekim një shteg tjetër – shtegun e çelur nga filozofi bashkëkohor gjerman Sloterdajk, i cili na fton në një reflektim provokativ dhe origjinal për çështjen fetare, në librin e famshëm “Ti duhet ta ndryshosh jetën tënde”.

Spektri fetar

Një spektër po e përndjek botën perëndimore, shkruan Sloterdajk, spektri i fesë. Kudo dëgjojmë se pas një mungese të gjatë, feja është rikthyer tashmë dhe është ndërmjet njerëzve të botës moderne, dhe se  do të bënim mirë ta marrim seriozisht në konsideratë praninë e saj të rinovuar. Por ndryshe nga spektri i komunizmit, i cili, kur “Manifesti” i tij u shfaq në vitin 1848, nuk ishte një i rikthyer, por një risi ndërmjet kërcënimeve të pranishme, rasti i tanishëm është tamam një rikthim. Ky rikthim komandon respekt, pavarësisht nëse ngushëllon apo kërcënon, nëse na përshëndet si një shpirt mirëdashës apo është për t’ia pasur frikën si një hijeje irracionale të njerëzimit.

Kjo përpjekje për t’ia rikthyer fesë të drejtat e saj të çertifikuara përfshin edhe imponimin e një protokolli që u kërkon të konvertuarve dhe të magjepsurve rishtas të rrëfejnë gabimet e mëparshme në gjykimin e tyre. Fëmijët e sotëm të Iluminizmit të banalizuar pritet që ta djegin çka adhuronin dhe ta adhurojnë çka dogjën. Gjatë shekujve të Iluminizmit, vetëvendosja njerëzore dukej e arritshme vetëm në kurriz të ripretendimit të fuqive të harxhuara në botën e përtejme dhe, në vend të kësaj,  përdorimit të tyre për të përmirësuar sa është e mundur kushtet tokësore. Sasi të mëdha energjie duhej të deduktoheshin nga ‘Zoti’ për t’i formësuar në funksion të botës së njerëzve. Në këtë transferim të fuqisë gjendet vrulli i epokës që i ishte përkushtuar ‘progresit’. Agresioni humanist shkoi deri aty sa ta ngrinte shpresën si parim qendror. Ofrimet e të dëshpëruarve do të bëheshin primum mobile (lëvizësi i parë) i kohëve më të mira. Ata që zgjodhën ta avokojnë këtë shkak të parë e bënë tokën një vend imigrimi për ta realizuar veten aty – dhe askund tjetër. Prej tani e tutje, qëllimi ishte djegia e të gjitha urave me sferat e larta dhe investimi i energjisë së çliruar kështu në ekzistencën profane. Në këtë pikë, po të ekzistonte Zoti, ai do të ishte bërë figura më e vetmuar në univers.

Terreni i rrëshqitshëm i Iluminizmit europian

Por a është Iluminizmi europian, pyet Sloterdajk, një krizë forme? Sipas tij, ky iluminizëm është sidoqoftë një eksperiment në një terren të rrëshqitshëm dhe, nga perspektiva globale, një anomali. Sociologët e fesë e thonë copë: njerëzit vazhdojnë të besojnë kudo tjetër në botë, por në shoqëritë tona perëndimore ne kemi diziluzion të lavdëruar. Në fakt, pse duhet të jenë europianët të vetmit popuj në dietë metafizike kur pjesa tjetër e botës vazhdojnë të drekojnë të pashqetësuar në tavolinat e mbushura plot të iluzionit?

Rikthimi i fesë pas ‘dështimit’ të Iluminizmit duhet përballuar me pamje me të qartë të fakteve shpirtërore. Në fakt, një rikthim te feja është i pamundur si rikthim i fesë – për arsyen e thjeshtë që nuk ekzistojnë ‘feja’ ose ‘fetë’, por vetëm regjime shpirtërore të keqkuptuara, qofshin këto të praktikuara kolektivisht – zakonisht në kishë, xhami, ordo, umma, sangha – ose në formë të personalizuar – përmes ndërveprimit me ‘Zotin personal’ me të cilin qytetarët e modernitetit janë të siguruar privatisht. Prandaj dallimi i lodhshëm midis ‘fesë së vërtetë’ dhe supersticionit e humbet kuptimin. Ka vetëm regjime shpirtërore të cilat janë më shumë ose më pak të afta e të vlefshme për t’u përhapur. Dikotomia false e besimtarëve dhe jo besimtarëve bëhet e kotë dhe zëvendësohet nga dallimi ndërmjet praktikantëve dhe të patrajnuarve, ose atyre që trajnohen ndryshe.

Nëse jo feja, çfarë po rikthehet sot?

Diçka po rikthehet sot, pranon Sloterdajk, por kjo nuk është feja. Elementi i mirëfilltë që po rikthehet ka më tepër implikime antropologjike sesa fetare. Thënë me dy fjalë, ky është pranimi i themelimit imunitar të qenieve njerëzore. Pas shekujsh eksperimentesh me forma të reja jete, është arritur në konkluzionin që njerëzit, pavarësisht situatës etnike, ekonomike dhe politike që mund të qeverisë jetët e tyre, nuk ekzistojnë vetëm në ‘kushte materiale’, por edhe në sisteme imunitare simbolike dhe në guacka ritualesh.

Programi etik i së tashmes, të cilin Sloterdajk e emërton ‘antropoteknikë’ (pra teknika njerëzore) u shfaq për një moment kur Marksi dhe hegelianët e rinj artikuluan teorinë që vetë njeriu e prodhon njeriun. Megjithatë, kuptimi i vërtetë i kësaj shprehjeje u errësua menjëherë nga një deklaratë tjetër që e paraqiti punën si të vetmin veprim njerëzor esencial. Por nëse njeriu vërtet e prodhon njeriun, kjo nuk ndodh nëpërmjet punës dhe rezultateve konkrete të saj, as nëpërmjet ‘punës mbi veten’ kaq shumë të vlerësuar kohët e fundit, dhe sigurisht as nëpërmjet fenomenit të ‘ndërveprimit’ apo ‘komunikimit’: kjo ndodh përmes jetës në format e praktikës. Praktika duhet kuptuar si çfarëdolloj operacioni që i jep vepruesit cilësinë ose ia përmirëson këtë cilësi për performancën e radhës të të njëjtit operacion, pavarësisht nëse kjo deklarohet si praktikë ose jo.

Çdokush që flet për prodhimin e njeriut nga njeriu pa adresuar formimin e qenieve njerëzore në jetën praktikuese, e ka humbur thelbin e çështjes që prej fillimit. Prandaj ne duhet të pezullojmë thuajse gjithçka që është thënë për njerëzit si qenie punëtore, për ta përkthyer atë në gjuhën e praktikimit, ose të sjelljes vetë-formuese dhe vetë-shtuese. Por nuk është vetëm i lodhuri Homo faber (njeriu bërës), i cili e objektifikon botën në mënyrën ‘bërëse’, që duhet ta lirojë vendin në skenën logjike; koha ka ardhur që edhe Homo religiosus (njeriu fetar), që i drejtohet botës lart në rituale surreale, të japë një lamtumirë të merituar. Së bashku, punëtorët dhe besimtarët hyjnë në një kategori të re. Është koha për t’i zbuluar njerëzit si qenie që rezultojnë nga përsëritja. Ashtu si shekulli XIX qëndroi nën shenjën konjitive të prodhimit dhe shekulli XX nën shenjën e refleksivitetit, e ardhmja duhet ta prezantojë veten nën shenjën e ushtrimit. /Gazeta Liberale

 

Tags: , , ,

KOMENTO (0)

Shkruaj nje koment

Your email address will not be published. Required fields are marked *

* *

Back