LIfe Style

Makinat po na vrasin. Brenda 10 viteve duhet t’i eleminojmë

               Publikuar në : 14:12 - 13/04/19 Liberale

George MonbiotNga George Monbiot

Ngarja e makinës po shkatërron jetën tonë dhe po aktivizon katastrofa ambientaliste.

Një furgon me motorin e tij të ndezur është parkuar jashtë spitalit. Shoferi po luan me celularin e tij. Tymrat po hyjnë në hollin e spitalit. Iu afrova në dritaren e tij dhe i kërkova që ta fikte motorin. Ai vepron me përtesë. Pastaj, vura re se ai ka veshur një uniformë të shërbimit shëndetësor. Eca përgjatë hollit, poshtë një korridori dhe hyra në departamentin e kancerit (jo për kancer kësaj here, por për të folur për kirurgjinë rikonstruktive). Shoh përreth dhomës gjigande të pritjes dhe pyes veten se sa nga njerëzit e ulur këtu mund të jenë sëmurë për shkak të ndotjes së ajrit. Mendova për njerëzit në departamentet e tjera: fëmijët me azma, pacientët që po trajtohen nga aksidentet rrugore, ose ata që kanë një jetë që vuajnë nga inaktiviteti për shkak se rrotat zëvendësuan këmbët e tyre. Dhe jam i shtangur nga varieteti i mënyrave me të cilat makinat kanë shkatërruar jetët tona.

Le të braktisim këtë eksperiment katastrofik, të pranojmë se kjo teknologji e shekullit të 19, tani po na bën më shumë dëm se sa dobi dhe të planifikojmë një rrugëdalje prej saj. Le të shohim një objektiv për t’a reduktuar me 90 % përdorimin e këtyre makinave deri në dekadën e ardhshme.

Po, makina është ende e dobishme – për disa njerëz është thelbësore sepse u vjen tepër në ndihmë. Por ajo është bërë zotëruesi ynë, dhe ajo llaston çdo gjë që prek. Tani na paraqet një sërë emergjencash që kërkojnë një reagim urgjent.

Një nga këto emergjenca është e njohur për çdo spital. Ndotja tani vret tre herë më shumë njerëz se Sida, tuberkulozi dhe malaria të kombinuara së bashku. Kujtoni pretendimet në fillim të këtij shekulli, të projektuar aq me zhurmë nga shtypi miliarder: se paratë publike do të shpenzohen më mirë në parandalimin e sëmundjeve ngjitëse sesa në parandalimin e shkatërrimit të klimës? Rezulton se dividenti shëndetësor nga shkrirja e karburanteve fosile ka gjasa të ketë qenë shumë më i madh. (Natyrisht, nuk kishte asgjë që na ndalonte të shpenzonim para për të dyja: kjo ishte një dilemë e rreme.) Djegia e lëndëve djegëse fosile, sipas një dokumenti të kohëve të fundit, tani është “kërcënimi më i rëndësishëm në botë për shëndetin e fëmijëve”.

Në sektorë të tjerë, emetimet e gazrave serrë kanë rënë ndjeshëm. Por emetimet e transportit në Mbretërinë e Bashkuar kanë rënë me vetëm 2% që nga viti 1990. Objektivi ligjërisht i detyrueshëm i qeverisë është një ulje prej 80% deri në vitin 2050, megjithëse edhe kjo, siç na tregon tani shkenca, është objektiv i pashpresë. Transporti, kryesisht për shkak të obsesionit tonë me makinën private, tani është faktori kryesor që na shtyn drejt shkatërrimit të klimës, në këtë vend dhe në shumë vende të tjera.
Numri i njerëzve të vrarë në rrugë ishte në rënie të vazhdueshme në Britani të Madhe deri në vitin 2010, në cilën pikë rënia papritmas përfundoi. Pse? Sepse, ndërsa pak shoferë dhe pasagjerë po vdesin, numri i këmbësorëve të vrarë është rritur me 11%. Në SHBA, është edhe më e keqe: një rritje prej 51% në normën vjetore të vdekjes së këmbësorëve që nga viti 2009. Duket se ka dy arsye: shoferët e hutuar nga telefonat e tyre celularë dhe një kalim nga makinat e zakonshme në automjete sportive. Teksa SUV-të janë më të larta dhe më të rënda, ata kanë më shumë gjasa të vrasin njerëzit që godasin. Të ngasësh një SUV në një zonë urbane është një akt antisocial.

Ekzistojnë gjithashtu efekte më delikate dhe më të përhapura. Zhurma, rreziku dhe ndotja në rrugët e zaptuara nxisin njerëzit brenda në shtëpi. Vendet në të cilat fëmijët mund të luajnë dhe të rriturit mund të ulen dhe të flasin janë rezervuar në vend për parkim. Zhurma e motorit, një shkak i madh, por i zellshëm i stresit dhe sëmundjes, mbush jetën tonë. Ndërsa shtyhemi të sigurojmë hapësirën tonë rrugore, ndërsa betohemi dhe shkundim grushtat e shoferëve të tjerë, këmbësorë dhe çiklistë, ndërsa ne grindemi rreth limiteve të shpejtësisë dhe qetësimit të trafikut, makinat na ndryshojnë, duke rritur ndjenjën tonë të kërcënimit dhe konkurrencës, duke na larguar nga njëri-tjetri.

Rrugë të reja mbushin fshatrat, duke shpërndarë paqen, duke krijuar një pikëpamje të zhurmës, ndotjes dhe shëmtisë. Efektet e tyre përhapen për shumë milje. Depozitimi i azotit reaktiv nga shterimi i makinave (midis faktorëve të tjerë) ndryshon edhe sistemet e jetesës edhe të qëndrueshmërive të largëta. Në Snowdonia, ajo ra në normën prej 24 kg për hektar në vit, duke ndryshuar rrënjësisht komunitetet bimore. Luftërat bëhen për të ulur koston e makinës: qindra mijëra njerëz vdiqën në Irak, pothuajse për këtë qëllim. Toka është e mbushur me miniera të nevojshme për të prodhuar makina dhe puset e naftës të nevojshme për t’i pushtuar dhe helmuar nga derdhjet dhe mbeturinat.

Një kalim tek makinat elektrike zgjidh vetëm disa prej këtyrë çështjeve. Tashmë vende të bukura po shkatërrohen prej shfrytëzimit të burimeve që përdoren për makinat elektrike. Minierat e litiumit, për shembull, tani po helmojnë lumenjtë dhe po ndotin ujërat nëntokësore nga Tibeti në Bolivi. Ato gjithashtu kërkojnë një sasi të caktuar energjie dhe hapësire. Ato sërish kanë nevojë për goma, prodhimi dhe eleminimi i të cilave është një problëm i madh ambjentalist.

Ne na është thënë se makinat kanë të bëjnë me lirinë e zgjedhjes. Por secili aspekt i këtyre sulmeve ndaj jetës tonë është i ndihmuar nga planifikimi shtetëror./ Gazeta Liberale

Etiketa:

KOMENTO (0)

Shkruaj nje koment

Adresa juaj email s’do të bëhet publike. Fushat e domosdoshme janë shënuar me një *

* *