Arte

Një yll "nova" do të shkëlqejë në qiellin tonë, falë një shpërthimi të rrallë yjor

Shkruar nga Laert MIRAKU

Një yll "nova" do të shkëlqejë në qiellin

Përshatati dhe përgatiti për Liberale.al, Laert MIRAKU

Deri në shtator 2024, një shpërthim spektakolar yjor do të jetë i dukshëm në qiejt tanë, një fenomen që përsëritet afërsisht një herë në tetëdhjetë vjet.

Sytë drejt qiellit, pikërisht nga ky moment deri në shtator, do të jetë e mundur të dëshmojmë një "çudi hapësinore", një shpërthim masiv do të flakë në qiellin e natës, rreth 3000 vite dritë nga Toka, duke na dhënë mundësinë të dëshmojmë një ngjarje që mund të përsëritet çdo tetëdhjetë vjet.

FENOMENI I RRALLË

Sistemi binar i yjeve T Coronae Borealis (d.m.th. një sistem i përbërë nga dy yje që rrotullohen rreth njëri-tjetrit) në konstelacionin Corona Borealis është normalisht shumë i zbehtë për t'u parë me sy të lirë. Por çdo tetëdhjetë vjet apo më shumë, shkëmbimi i materialit midis dy yjeve të tij shkakton një shpërthim bërthamor, i cili çliron energji të madhe. Sipas NASA-s, kjo energji, e cila udhëton në gjatësi vale të ndryshme nëpër kozmos, do të zbulojë papritur para syve tanë një yll të ri, aq të ndritshëm sa Ylli i Veriut. Ky fenomen u vëzhgua për herë të parë nga irlandezi John Birmingham në 1866.

XHUXHI I BARDHË DHE GJIGANDI I KUQ

"Fenomeni është i lidhur me një palë yje," shpjegon astronomi Sumner Starrfield i Universitetit Shtetëror të Arizonës. “Njëri nga të dy është një yll që vdes në të ftohtë i quajtur “gjiganti i kuq”, i cili tani ka djegur hidrogjenin e tij dhe është zgjeruar jashtëzakonisht shumë përmes një sërë reagimesh (një fat që e pret Diellin tonë në rreth katër-pesë miliardë vjet). Shoqëruesi është një xhuxh i bardhë, një fazë edhe më e avancuar e vdekjes së yjeve, e cila ndodh pasi e gjithë atmosfera është fshirë gjatë shpërthimeve dhe tkurrjeve derisa të mbetet vetëm bërthama tepër e dendur."

NË ÇDO MOMENT

Në sistemin binar të yjeve T Coronae Borealis, xhuxhit të bardhë sot i duhen 227 ditë për të rrotulluar rreth gjigantit të tij të kuq. Kjo do të thotë se dy yjet janë shumë afër pikës ku lënda e hedhur nga gjigandi i kuq do të mblidhet pranë sipërfaqes së xhuxhit të bardhë.

SHPËRTHIMI

Pasi një sasi lënde e krahasueshme me masën e Tokës është grumbulluar në xhuxhin e bardhë, ajo nxehet deri në pikën që shkakton një reaksion termonuklear. Kjo ndodh çdo 78-80 vjet. Ky proces përfundon me një "shpërthim të madh dhe brenda pak sekondash temperatura rritet me 100-200 milionë gradë Celsius", thotë astronomi gjerman Joachim Krautter.

DUKE PRITUR ME PADURIM

Teleskopi Hapësinor James Webb do të synojë të fiksojë shpërthimin e T Coronae Borealis, por nuk do të kërkojë një teknologji kaq të avancuar për të dëshmuar këtë ngjarje të rrallë.

"Vetëm shikoni në drejtim të Corona Borealis", kujton Krautter. Për momentin është e vështirë të përcaktohet se cila do të jetë shkëlqimi i fenomenit, por sigurisht që do të jetë i dukshëm nga teleskopët e vegjël amatorë dhe ndoshta edhe me sy të lirë, siç ka ndodhur në të kaluarën .

Liberale Newsroom

Poll
SHQIPENGLISH