Kryesore

Kriza Covid 19, nuk ka precedentë në ekonomi

               Publikuar në : 17:43 - 23/03/20 liberale

Ndonëse  pandemitë janë relativisht të rralla dhe ato  më të rëndat edhe më të rralla, nuk jam në dijeni të një episodi historik që mund të sigurojë ndonjë këndvështrim për pasojat e mundshme ekonomike të krizës globale të koronavirusit. Këtë here është vërtet  ndryshe.

Një tipar kryesor i këtij episodi që e bën atë unik, është reagimi i politikës. Qeveritë në të gjithë botën po u japin përparësi masave që kufizojnë përhapjen e sëmundjes dhe shpëtojnë jetë, përfshirë bllokimin e plotë të një rajoni (si në Kinë) dhe madje edhe të vendeve të tëra (për shembull, Italia, Spanja dhe Franca). Një listë shumë më e gjatë e vendeve, përfshirë Shtetet e Bashkuara, kanë vendosur ndalime të rrepta ndërkombëtare të udhëtimit dhe kanë ndaluar të gjitha llojet e ngjarjeve publike.

Këto masa nuk mund të jenë larg  reagimit të politikës përballë shpërthimit më vdekjeprurës viral të kohërave moderne, pandemisë së gripit spanjoll të 1918-1919 (shiko grafikun). Kjo pandemi, e cila mori 675,000 jetë në ShBA dhe të paktën 50 milion në të gjithë botën, ndodhi gjatë sfondit të Luftës së Parë Botërore. Vetëm ky fakt parandalon bërjen e ndonjë krahasimi kuptimplotë në lidhje me efektet e pandemisë COVID-19 në vetvete,  në ShBA apo ekonominë globale.

Në vitin 1918, vit në të cilin vdekjet nga gripi arritën kulmin në ShBA, dështimet e biznesit ishin në më pak se gjysmën e nivelit të tyre të paraluftës dhe ato ishin më të ulëta akoma në vitin 1919 (shiko grafikun). I nxitur nga përpjekja për prodhimin gjatë  kohës së luftës, PBB reale e ShBA u rrit me 9% në vitin 1918, dhe me rreth 1% vitin pasues,  edhe kur gripi u tërbua.

Në të kundërt, me COVID-19, pasiguria e gjerë rreth përhapjes së mundshme të sëmundjes (brenda ShBA dhe globalisht) dhe kohëzgjatja e ndalesës ekonomike që kërkohet për të luftuar virusin, e bëjnë parashikimin pak më ndryshe nga hamendja. Por, duke pasur parasysh shkallën dhe shtrirjen e tronditjes së koronavirusit, i cili është njëkohësisht po fundos kërkesën agregate dhe po shkatërron furnizimin, efektet fillestare në ekonominë reale ka të ngjarë të tejkalojnë ato të krizës financiare globale 2007-09 (GFC).

Ndërsa kriza e koronavirusit nuk filloi si një krizë financiare, ajo mund të shndërrohet në një të tillë me ashpërsi sistemike. Të paktën , deri sa reduktimi i aktivitetit ekonomik të rezultojë në humbje të vendeve të punës, bilancet e familjeve të ShBA-së nuk duken problematike, pasi ato ishin në rrjedhën e krizës financiare globale. Për më tepër, bankat janë shumë më të kapitalizuara sesa në vitin 2008.

Megjithatë, bilancet e korporatave duken shumë më pak të shëndetshme. Siç vërejta mbi një vit më parë, detyrimet e kolateralizuara të huasë (CLO), emetimi i të cilave është zgjeruar me vrull në vitet e fundit, ndajnë shumë ngjashmëri me nënprimet e letrave famëkeqe të mbështetura në hipotekë, që ushqenin krizën ekonomike globale.

Kërkimi i rendimentit në një mjedis me normë të ulët interesi ka nxitur valët e huazimit me cilësi të ulët – dhe jo vetëm në CLO-të. Nuk është habi që për rrjedhojë, kriza e  fundit në tregun e aksioneve ka ekspozuar raporte  të larta të borxheve dhe rritje të rreziqeve të mospagesave.

 

Sikur të mos mjaftonte tronditja e koronavirusit, lufta saudite-ruse e naftës ka thuajse përgjysmuar çmimet e naftës, duke shtuar telashet e sektorit të energjisë në ShBA. Me pjesën më të madhe të manifakturës së goditur nga ndërprerjet e zinxhirit të furnizimit dhe segmente të gjera të sektorit të shërbimeve pak a shumë të paralizuar, mospagesat e korporatave dhe falimentimet midis bizneseve të vogla dhe të mesme do të rriten, pavarësisht stimulit fiskal dhe monetar.

 

 

Për më tepër, ndërsa shpaloset kriza e koronavirusit 2020, ngjashmëritë midis korporatave me rendiment të lartë dhe sovranëve të vendeve në zhvillim duket se po bëhen më të mprehta.

Ndërsa kriza financiare dhe e borxheve të viteve ‘80 preku tregjet në zhvillim, Kriza Financiare Globale ishte një krizë financiare (dhe në disa raste edhe një krizë e borxhit) në ekonomitë e përparuara. Rritja mesatare vjetore e PBB-së ë Kinës prej mbi 10% në 2003-2013 ngriti çmimet globale të mallrave, duke nxitur tregjet në zhvillim dhe ekonominë globale. Dhe, ndryshe nga ekonomitë e përparuara pas KFG, tregjet në zhvillim gëzuan rikuperime ekonomike në formë V-je.

Në pesë vitet e fundit, bilancet e tregut në zhvillim (si publik ashtu edhe privat) janë përkeqësuar dhe rritja është ngadalësuar ndjeshëm. Me të tjerat që mbeten njësoj, ulja e normës së interesit të Rezervës Federale të ShBA dhe masat e tjera në përgjigje të pandemisë duhet të lehtësojnë kushtet globale financiare për tregjet në zhvillim, gjithashtu. Por gjërat e tjera janë larg barazisë.

Për fillestarët, fluturimi klasik në Thesaret e ShBA në kohë stresi global dhe rritja e indeksit të paqëndrueshmërisë VIX, zbulojnë një rritje të mprehtë në kundërshtimin e rrezikut, midis investitorëve. Këto zhvillime zakonisht bashkëjetojnë me zgjerimin  e mprehtë të përhapjes së rrezikut të interesit dhe kthimin e papritur të flukseve financiare,  ndërsa kapitalet dalin nga tregjet në zhvillim.

Për më tepër, rënia e çmimeve të naftës dhe të mallrave zvogëlon vlerën e shumë eksporteve të tregut në zhvillim dhe kështu ndikon në qasjen e këtyre vendeve në dollarë. Në rastin më ekstrem (por jo unik) të Ekuadorit, për shembull, këto rreziqe janë përkthyer në një përhapje sovrane, duke iu afruar  40 pikëve në përqindje.

Më në fund, rritja ekonomike e Kinës ishte një shtytës i rëndësishëm i huave së konsiderueshme të saj, për mbi 100 vende në zhvillim me të ardhura të mesme të ulëta në dekadën e fundit, siç tregova në një punim të fundit me Sebastian Horn dhe Christoph Trebesch. Vërshimi i të dhënave të dobëta ekonomike kineze për fillimin e vitit 2020 ngre kështu mundësinë e uljes së ndjeshme të kredive të jashtme.

Nuk ka ndodhur që prej viteve ‘30, që ekonomitë e përparuara dhe ato në zhvillim të kenë përjetuar kombinimin e një avarie në tregtinë globale, çmime të  rëna  të mallrave dhe rënie ekonomike, në sinkron. Vërtetë, origjina  e tronditjes aktuale është shumë e ndryshme, siç është përgjigjja e politikave. Por politikat e bllokimit dhe distancës që po kursejnë jetë, mbajnë gjithashtu një kosto të jashtëzakonshme ekonomike. Një urgjencë shëndetësore mund të evoluojë në një krizë financiare. Është  e qartë se ky është një moment  “me çdo çmim” për politika fiskale dhe monetare në shkallë të gjerë, jashtë skemave.

* Carmen M. Reinhart/ Project Syndicate/ Liberale.al

 

 

 

KOMENTO (0)

Shkruaj nje koment

Your email address will not be published. Required fields are marked *

* *

Back