Editorial

Debati i politikave për të cilin ka nevojë Europa

Shkruar nga Liberale
Debati i politikave për të cilin ka nevojë Europa

*Barry Eichengreen

Si mundet ta marrë eurozona stimulin për të cilin ka nevojë dhe të cilin presidentja e Bankës Qendrore Europiane Christine Lagarde po e nxit, përballë refuzimit të disa vendeve, nisur me Gjermaninë, për të ekzekutuar deficitet buxhetore? Ekziston  një përgjigje e  mirë, por që nuk përfshin përpjekjet për të shmangur qëllimin e statutit të Bankës Qendrore Europiane.

Eurozona është në shtrëngesë. Pavarësisht dozave pasuese të stimujve monetarë nga Banka Qendrore Europiane, inflacioni mbetet kokëfortësisht nën shënjestër. Politika monetare tradicionale dhe madje edhe lehtësimin sasior ka dukshëm fuqi të kufizuar, në një kohë  kur  normat e interesit janë thuajse pranë zeros.

Disa sugjerojnë se shënjestra e marrëveshjes së klimës së Parisit për kufizimin e ngrohjes globale mund të arrihet vetëm duke ndalur përhapjen ekonomike. Por ka hapësirë të gjerë për të ndryshuar cilësinë e rritjes dhe reduktimin në mënyrë domethënëse të impaktit mjedisor,  pa ndëshkuar miliarda njerëz në jetë me privime.

Skeptikët monetarë shqetësohen, për më tepër, se ulja e mëtejshme e normave do të dëmtojë bankat e Europës. Blerjet shtesë të aseteve përtej nivelit mujor prej 20 miliardë eurosh siç është rënë dakord deri më tani, paralajmërojnë ata, do të dëmtojnë likuiditetin e tregjeve financiare. Duke shtyrë lart çmimet e aseteve, Banka Qendrore Europiane, mund të ekspozojë sistemin financiar ndaj risqeve të stabilitetit, kur ato çmime të larta të kthehen me këmbë në tokë.

Ngjarja më e dukshme që do ta precipitojë këtë rikthim mund të jetë një recension. Dhe kur kjo rënie të materializohet, Banka Qendrore Europiane do të ketë hapësirë të kufizuar për veprim kompensues, sërish për shkak se normat e interesit janë të ulëta.

Zgjidhja e këtij rebusi sugjeruar nga presidentja e Bankës Qendrore Europiane Christine Lagarde është besim më i madh tek politika fiskale. Duke blerë bondet e qeverisë që mbajnë norma interesi negative, investitorët po u përgjërohen në kuptimin e vërtetë të fjalës qeverive europiane që të marrin hua. Për sa kohë që normat e rritjes të mbeten të ngecura në nivele të ulëta për shkak të shpenzimeve anemike private, pak shpenzim publik shtesë është ajo që mjeku rekomandon. Nëse ekonomia, megjithatë, zhytet në recension, stimujt fiskalë mund të shtrëngohen edhe më tej.

Problemi është se politikëbërësit kombëtarë në një sërë vendesh të eurozonës, nisur nga Gjermania, janë të vendosur kundër ekspansionit fiskal. Duke besuar se po u kërkohet t’i ngarkojnë fëmijët e tyre me borxhe me qëllim sigurimin e stimujve që vende si Italia nuk janë në gjendje t’i paguajnë, ata u drejtohen lumturisht rregullave  fiskale të BE-së për të justifikuar mos ekzekutimin e deficiteve buxhetore.

Kjo rrugë pa krye ka nxitur sugjerime se Banka Qendrore Europiane duhet ta kërkojë politikën fiskale me marifet. Për shembull, mund të adoptojë një politikë me norma interesi të dyfishta. Mund të paguajë normat pozitive kur merr depozita nga bankat tregtare, duke mbrojtur përfitimin e bankave. Kështu mund t’u japë hua të njëjtave banka në norma të mprehta negative, duke u dhënë para në terma koncesionare, aq sa mund ta shohin  huamarrjen si të parezistueshme. Banka Qendrore Europiane ka eksperimentuar me këto politika në shkallë të vogël,  nën të ashtuquajturin Program TLTRO-II.

Duke zgjeruar një politikë nën të cilën ka paguar më shumë në borxhet e saj sesa është faturuar në asetet e saj, Banka Qendrore Europiane mund të shkaktojë humbje dhe të gërryejë kapitalin e saj. Për të qenë të sigurt, bankat qendrore mund të operojnë me kapital negativ, të financojnë veten duke shtypur para. Por sa më gjatë ta bëjnë këtë, aq më shumë vëzhguesit, duke u paraprirë krijimit të parave, do të vënë në dyshim besueshmërinë e politikës monetare.

Aksionerët e Bankës Qendrore Europiane, që do të thotë qeveritë europiane, mund të ndihen të detyruar ta rikapitalizojnë atë – me kosto domethënëse për veten.

Kritikët në Gjermani dhe në vende të tjera do të sfidojnë për pasojë ligjshmërinë e politikave të tilla, duke kërkuar ndarje strikte mes politikës monetare dhe asaj fiskale në traktatet europiane. Një përgjigje është: E kujt i bëhet vonë? Dispozitat e traktateve mund të ri interpretohen në mënyrë kreative,  kur e kërkojnë rrethanat emergjente. Kjo ka ndodhur më shumë se një herë në dy dekadat e euros.

Por ligjshmëria e Bankës Qendrore Europiane varet në më shumë sesa formalitete ligjore. Në thelb , rrjedh nga mbështetja e publikut. Dhe opinioni publik kundrejt masave quasi-fiskale nga Banka Qendrore Europiane mund të jetë fuqimisht negativ në vende si Gjermania.

Qeveria gjermane, duke kanalizuar këtë indinjatë popullore, mund të protestojë në një sërë mënyrash, si të refuzojë pjesëmarrjen në proceset vendimmarrëse të BE-së që kërkojnë pëlqim unanim. Kushdo që është i njohur me “krizën e karriges bosh” më 1965-n, kur Franca refuzoi të zinte vendin e saj në Këshillin e Ministrave pas një debati rreth Politikës së Përbashkët Bujqësore, do ta vlerësojë sesa përçarëse mund të jetë një protestë e tillë.

Më shumë se përpjekje për të shmangur qëllimin e statutit te Bankës Qendrore Europiane, duhen rekrutuar burimet e Bankës Europiane të Investimeve. Kjo bankë ka 70 miliardë euro kapital të paguar dhe 222 miliardë euro kapital të kërkueshëm. Ka një bord drejtorësh nga 28 vende anëtare, duke limituar rrezikun e kapjes. Detyra e saj është të financojë projekte të qëndrueshme investimesh dhe ka fuqi të japë hua për atë qëllim.

Për shkak se i kërkohet të vendosë bondet e saj me investitorët privatë, është subjekt i disiplinës së tregut dhe fiton kthime pozitive,  tek investimet e saj.

Ngritja e huadhënieve dhe shpenzimeve të saj mund të jetë krejtësisht e qëndrueshme me mandatin e saj.  Banka Europiane e Investimeve është e kufizuar në 250% të kapitalit të regjistruar nga aksionerët e saj. Për të bërë dallimin tani, shumë më pak në recension, ky kapacitet duhet të përshkallëzohet në mënyrë domethënëse.

Për të qenë të sigurt, propozimet për të vepruar kështu do të përballen me rezistencë politike nga ata që i druhen se një Bankë Europiane e Investimeve më e madhe mund të jetë një Bankë humbëse. Por humbjet domethënëse janë të pagjasa në një mjedis,  ku kostot e huamarrjes janë vetëm një fraksion i kthimit në investim të drejtë.

Kjo, në çdo rast, është debati që Europa duhet të bëjë. Megjithatë, ka më shumë gjasë që të ketë sukses çështja e përplasjes për pengimin e stimujve, sesa vijimi me dredhi.

*Marrë nga Project Syndicate /Gazeta Liberale

 

 

Liberale Newsroom

Poll
SHQIPENGLISH